การดูแลสุขภาพหลังคลอดและส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่

การดูแลสุขภาพไม่ได้สิ้นสุดลงที่การคลอดบุตร แต่ช่วงเวลา 6 สัปดาห์แรกหลังคลอดถือเป็นระยะวิกฤตที่ทั้งคุณแม่และทารกต้องการการดูแลอย่างใกล้ชิด สิทธิประโยชน์การดูแลสุขภาพหลังคลอดและการส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ภายใต้บริการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรค (PP) เป็นบริการที่รัฐจัดสรรให้เพื่อให้มั่นใจว่าคุณแม่จะฟื้นตัวได้อย่างปลอดภัยและทารกจะได้รับนมแม่ซึ่งเป็นสารอาหารที่ดีที่สุดตามมาตรฐานสากล

บทความนี้สรุปรายละเอียดเกี่ยวกับการเยี่ยมหลังคลอด การดูแลสุขภาพแม่และเด็ก และเงื่อนไขการรับบริการที่ครอบครัวยุคใหม่ควรทราบ

ใครที่มีสิทธิรับบริการดูแลสุขภาพหลังคลอดและส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่?

ตามประกาศรายการบริการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรคปีงบประมาณ 2568 (รายการบริการลำดับที่ 5.2) สิทธิประโยชน์นี้จัดสรรให้แก่กลุ่มเป้าหมายดังนี้

• หญิงหลังคลอดชาวไทยทุกคน: ที่มีเลขประจำตัวประชาชน 13 หลัก
• ครอบคลุมทุกสิทธิการรักษาพยาบาล: ไม่ว่าจะเป็นสิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (บัตรทอง), สิทธิประกันสังคม หรือสิทธิสวัสดิการข้าราชการ สามารถเข้ารับบริการดูแลหลังคลอดได้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย

ระยะเวลา และเงื่อนไขในการใช้สิทธิเป็นอย่างไร?

เพื่อให้การติดตามสุขภาพหลังคลอดเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ได้กำหนดเกณฑ์การสนับสนุนงบประมาณและจำนวนครั้งในการรับบริการไว้ดังนี้

• บริการเยี่ยมหลังคลอด (Postpartum Visit): กำหนดให้หญิงหลังคลอดได้รับบริการรวม 3 ครั้ง ภายในระยะเวลา 6 สัปดาห์หลังคลอด โดยรัฐสนับสนุนงบประมาณเหมาจ่ายในอัตรา 500 บาทต่อครั้ง (ตามรายการบริการลำดับที่ 5.2.1)
• นโยบายการเข้าถึง: สามารถใช้สิทธิได้ตามนโยบาย “30 บาทรักษาทุกที่ ด้วยบัตรประชาชนใบเดียว” ณ หน่วยบริการปฐมภูมิใกล้บ้าน หรือโรงพยาบาลที่ร่วมโครงการทั่วประเทศ

รายละเอียดบริการดูแลหลังคลอดและการส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่

การให้บริการมุ่งเน้นการดูแลแบบองค์รวมทั้งด้านร่างกายและจิตใจตามมาตรฐานของ กรมอนามัย ประกอบด้วย

1. การตรวจสุขภาพกายคุณแม่: ตรวจการหดรัดตัวของมดลูก ตรวจแผลฝีเย็บหรือแผลผ่าตัด และเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนหลังคลอด เช่น ภาวะตกเลือดหรือการติดเชื้อ
2. การคัดกรองสุขภาพจิต: ประเมินภาวะซึมเศร้าหลังคลอดเพื่อให้การช่วยเหลือและคำปรึกษาได้อย่างทันท่วงที
3. การส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่: ให้คำแนะนำเทคนิคการเข้าเต้า การกระตุ้นน้ำนม และวิธีแก้ปัญหาหัวนมแตกหรือท่อน้ำนมอุดตัน เพื่อให้ทารกได้รับนมแม่อย่างเดียวอย่างน้อย 6 เดือน
4. การดูแลทารกแรกเกิด: ตรวจความแข็งแรงเบื้องต้น ดูแลสะดือ และให้คำแนะนำเรื่องการนอนและการสังเกตอาการผิดปกติของลูกน้อย
5. การวางแผนครอบครัว: ให้คำปรึกษาเรื่องการคุมกำเนิดหลังคลอดที่เหมาะสม เพื่อเว้นระยะห่างการมีบุตรและให้ร่างกายคุณแม่ได้ฟื้นตัวอย่างเต็มที่

วิธีการเข้ารับบริการ และสิ่งที่ต้องเตรียม

คุณแม่สามารถรับบริการได้ทั้งที่หน่วยบริการหรือผ่านการเยี่ยมบ้านตามขั้นตอนดังนี้

1. การนัดหมาย: ติดต่อหน่วยบริการที่ท่านคลอดบุตรหรือหน่วยบริการปฐมภูมิใกล้บ้าน (เช่น รพ.สต. หรือศูนย์บริการสาธารณสุข) เพื่อลงทะเบียนรับบริการเยี่ยมหลังคลอด
2. เอกสารที่ต้องใช้: แสดง บัตรประจำตัวประชาชน (Smart Card) เพียงใบเดียวเพื่อตรวจสอบสิทธิและบันทึกข้อมูลการรับบริการ
3. การเตรียมตัว: นำ สมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก (เล่มสีชมพู) มาด้วยทุกครั้ง เพื่อให้เจ้าหน้าที่บันทึกประวัติการฟื้นตัวและข้อมูลพัฒนาการของทารกอย่างต่อเนื่อง

สรุป

การดูแลสุขภาพหลังคลอด 3 ครั้ง และการส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ คือสิทธิประโยชน์ที่ช่วยการันตีความปลอดภัยและคุณภาพชีวิตที่ดีของแม่และเด็กไทย การเข้าถึงบริการที่รัฐจัดหาให้ฟรีนี้ช่วยให้คุณแม่ฟื้นตัวได้อย่างรวดเร็วและทารกมีรากฐานสุขภาพที่แข็งแรงจากการได้รับนมแม่ ดังนั้นการที่คุณแม่ได้รับสิทธิประโยชน์ในการดูแลสุขภาพครบถ้วน จึงเป็นสิ่งที่ดีกว่าการมองข้ามไปเฉย ๆ อย่างแน่นอน

มีข้อสงสัยเรื่องสิทธิ์ เข้ามาปรึกษา “เมดี้” ได้ตลอดเวลา

หากใครที่อยากทราบสิทธิเกี่ยวกับการตรวจสุขภาพพื้นฐานฟรี สามารถติดตามอ่านข้อมูลเพิ่มเติมที่หน้าเว็บไซต์ The Medicative  หรือแอด LINE “เมดี้” (Medy) เพื่อสอบถามข้อมูลต่าง ๆ เรื่องสิทธิได้ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง เพราะเมดี้รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับสิทธิการรักษาสุขภาพของคนไทยไว้อย่างครอบคลุม เพื่อพร้อมตอบคำถามและคลายทุกความกังวลใจให้ตลอดเวลาเลยนะคะ