Table of Contents
คนส่วนใหญ่มักไม่รู้ตัวว่า “ไต” เริ่มมีปัญหาแล้วจนกว่าจะเข้าสู่ระยะรุนแรง เพราะไตสามารถทำงานได้แม้เหลือสมรรถภาพเพียง 20–30% ดังนั้น การตรวจสุขภาพที่รวมถึง “ค่า eGFR” จึงเป็นหัวใจสำคัญของการป้องกันโรคไตค่ะ
ในบทความนี้ เมดี้จะพาคุณมาทำความรู้จักว่า ค่า eGFR คืออะไร? ทำไมจึงเป็นตัวชี้วัดโรคไตเรื้อรังที่แม่นยำที่สุด พร้อมแนะนำแนวทางดูแลสุขภาพไต และสิทธิการรักษาที่คุณใช้ได้แบบไม่มีค่าใช้จ่าย
ค่า eGFR คืออะไร? สำคัญอย่างไรกับโรคไต
eGFR (Estimated Glomerular Filtration Rate) คือ ค่าประเมินอัตราการกรองของไต โดยคำนวณจากระดับสารครีเอตินีน (Creatinine) ในเลือด ร่วมกับข้อมูลอื่น เช่น อายุ เพศ และเชื้อชาติ เพื่อประเมินสมรรถภาพการกรองของไตได้แม่นยำขึ้น
ทำไม eGFR ถึงสำคัญ?
- ค่า eGFR ช่วยให้แพทย์ทราบว่าไตสามารถกรองของเสียออกจากเลือดได้ดีแค่ไหน
- เป็นเครื่องมือที่ตรวจพบโรคไตเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease – CKD) ได้ตั้งแต่ระยะแรก
- เมื่อค่า eGFR ต่ำลงเรื่อย ๆ แสดงถึงการเสื่อมถอยของไต ซึ่งหากไม่รักษาอาจนำไปสู่ “ไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย”
จากข้อมูลของ National Kidney Foundation (NKF) ค่า eGFR เป็นหนึ่งในการตรวจมาตรฐานที่แนะนำให้ผู้มีความเสี่ยงโรคไตเข้ารับเป็นประจำทุกปี
วิธีการตรวจค่า eGFR
การตรวจ eGFR ไม่จำเป็นต้องอดอาหารค่ะ เป็นเพียง การเจาะเลือดเพื่อตรวจระดับ Creatinine แล้วนำไปคำนวณร่วมกับปัจจัยอื่นในสูตรเฉพาะ
โดยแพทย์จะใช้สูตรที่ได้รับการยอมรับ เช่น CKD-EPI หรือ MDRD ซึ่งปรับให้เหมาะกับเชื้อชาติ เพศ และอายุ เพื่อให้ได้ผลแม่นยำที่สุด
ค่าปกติของ eGFR และการแปลผล
ค่า eGFR จะบอกเป็นตัวเลขหน่วย mL/min/1.73m² ซึ่งมีเกณฑ์แบ่งระดับการทำงานของไต ดังนี้
eGFR (mL/min/1.73m²) | การแปลผล | ระดับของโรคไตเรื้อรัง |
≥90 | ปกติ | ระยะ 1 (ไตปกติแต่เริ่มมีความผิดปกติอื่น) |
60–89 | ลดลงเล็กน้อย | ระยะ 2 |
30–59 | ลดลงปานกลาง | ระยะ 3 |
15–29 | ลดลงอย่างมาก | ระยะ 4 |
<15 | ไตวายระยะสุดท้าย | ระยะ 5 |
สรุปสั้น ๆ คือ ยิ่งค่า eGFR ต่ำ ยิ่งแปลว่าไตเสื่อมมาก ต้องได้รับการรักษาและติดตามอย่างใกล้ชิด
ใครบ้างที่ควรตรวจ eGFR เป็นประจำ?
ค่า eGFR ไม่ใช่แค่สำหรับผู้ป่วยโรคไตเท่านั้น แต่ควรตรวจประจำปีในกลุ่มเสี่ยงดังต่อไปนี้
- ผู้ป่วย เบาหวาน หรือ ความดันโลหิตสูง
- คนที่มี ประวัติโรคไตในครอบครัว
- ผู้สูงอายุเกิน 60 ปี
- ผู้ที่มี โปรตีนหรือเลือดในปัสสาวะ
- คนที่รับประทานยาที่อาจมีพิษต่อไต เช่น ยาแก้อักเสบบางชนิด
โดยเฉพาะผู้ป่วยเบาหวาน ควรตรวจค่า eGFR คู่กับค่า Microalbuminuria เพื่อประเมินความเสี่ยงโรคไตจากเบาหวานโดยเฉพาะ
ค่า eGFR ต่ำแปลว่าเป็นโรคไตแน่นอนหรือไม่?
ไม่เสมอไปค่ะ ค่า eGFR ที่ต่ำกว่า 60 ติดต่อกันเกิน 3 เดือนถือว่า “เข้าสู่เกณฑ์โรคไตเรื้อรัง” แต่ในบางกรณีอาจเกิดจากภาวะอื่น เช่น
- การขาดน้ำ
- การใช้ยาบางชนิดชั่วคราว
- การติดเชื้อเฉียบพลัน
ดังนั้น แพทย์จะใช้การตรวจอื่นประกอบด้วย เช่น ค่าโปรตีนในปัสสาวะ (Proteinuria) และ อัลตราซาวนด์ไต เพื่อยืนยันการวินิจฉัย
หากตรวจพบ eGFR ต่ำ ควรทำอย่างไร?
หากคุณพบว่าค่า eGFR ต่ำกว่าปกติ แนะนำให้
- พบแพทย์เฉพาะทางโรคไต (อายุรแพทย์โรคไต) เพื่อประเมินเพิ่มเติม
- งดใช้ยาที่มีพิษต่อไต เช่น ยาแก้ปวด NSAIDs บางชนิด
- ควบคุมเบาหวานและความดันให้เหมาะสม
- ปรับพฤติกรรม เช่น การควบคุมเกลือ โปรตีน และดื่มน้ำให้เหมาะสมตามคำแนะนำแพทย์
ข้อควรรู้เกี่ยวกับ eGFR ที่คนมักเข้าใจผิด
มาดูข้อเข้าใจผิดบางอย่างเกี่ยวกับค่า eGFR ที่อาจทำให้เกิดความสับสน
- eGFR ไม่ใช่ค่าที่วัดโดยตรง เป็นการคำนวณจากระดับครีเอตินีนในเลือด
- ค่า eGFR อาจคลาดเคลื่อนในคนกล้ามใหญ่หรือผอมมาก เพราะระดับครีเอตินีนสัมพันธ์กับมวลกล้ามเนื้อ
- หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ที่รับประทานอาหารเสริมบางชนิด อาจมีผลต่อค่า eGFR ได้เช่นกัน
ดังนั้น หากสงสัย ควรสอบถามแพทย์ก่อนสรุปผลค่ะ
สัญญาณเตือนที่ควรตรวจ eGFR ด่วน
แม้ไตจะเสื่อมโดยไม่มีอาการชัดเจน แต่หากมีอาการเหล่านี้ ควรพบแพทย์และตรวจ eGFR ทันที
- ปัสสาวะผิดปกติ เช่น มีฟอง สีคล้ำ หรือขัดเบา
- บวมตามขา หน้า หรือตาโดยไม่ทราบสาเหตุ
- เหนื่อยง่าย อ่อนเพลียเรื้อรัง
- เบื่ออาหาร คลื่นไส้เรื้อรัง
- ความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้
แนวทางดูแลสุขภาพไตเมื่อค่า eGFR ลดลง
การดูแลตนเองเมื่อมีค่า eGFR ต่ำมีเป้าหมายเพื่อชะลอการเสื่อมของไตค่ะ ซึ่งประกอบด้วย
การควบคุมโรคเรื้อรังร่วม
- รักษาระดับน้ำตาลให้อยู่ในเกณฑ์ (HbA1c <7%)
- รักษาความดันไม่เกิน 130/80 mmHg
การควบคุมอาหาร
- ลดอาหารเค็ม (ไม่เกิน 2,000 mg โซเดียม/วัน)
- จำกัดโปรตีนให้อยู่ในปริมาณที่เหมาะสม
- ดื่มน้ำในปริมาณที่แพทย์แนะนำ
การใช้ยา
- รับประทานยาตามคำสั่งแพทย์อย่างเคร่งครัด
- หลีกเลี่ยงยาที่ทำร้ายไต เช่น NSAIDs ยาชุด
การติดตามอาการ
- ตรวจ eGFR และค่าโปรตีนในปัสสาวะทุก 3–6 เดือน
- พบแพทย์เฉพาะทางอย่างต่อเนื่อง
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ ค่า eGFR คือ
Q1 : ค่า eGFR ต่ำกว่า 60 คือเป็นโรคไตหรือไม่?
ค่า eGFR ต่ำกว่า 60 ติดต่อกันนานกว่า 3 เดือนเป็นเกณฑ์วินิจฉัยโรคไตเรื้อรัง แต่ต้องดูร่วมกับผลตรวจอื่นด้วยค่ะ
Q2 : ถ้าไตเสื่อมแล้ว ค่า eGFR สามารถเพิ่มกลับมาได้ไหม?
หากเป็นไตเสื่อมจากโรคเรื้อรัง ค่ามักไม่กลับมาเท่าเดิม แต่สามารถชะลอไม่ให้เสื่อมเพิ่มได้หากดูแลดี
Q3 : คนสุขภาพดีควรตรวจ eGFR บ่อยแค่ไหน?
ปีละ 1 ครั้ง สำหรับผู้ไม่มีความเสี่ยง และทุก 6 เดือนหากอยู่ในกลุ่มเสี่ยงค่ะ
Q4 : ตรวจค่า eGFR ที่ไหนได้บ้าง?
โรงพยาบาลรัฐ เอกชน และคลินิกเฉพาะทางทั่วไปสามารถตรวจได้ หรือใช้สิทธิบัตรทอง/ประกันสังคมก็ครอบคลุมค่ะ
Q5 : ค่า eGFR ต่างจากค่า Creatinine อย่างไร?
Creatinine คือค่าที่วัดจากเลือดโดยตรง ส่วน eGFR คือค่าที่คำนวณจาก Creatinine ร่วมกับอายุ เพศ และเชื้อชาติ เพื่อให้ประเมินการทำงานของไตได้แม่นยำขึ้น
Q6 : ทำไมค่า eGFR ถึงเปลี่ยนแปลงได้ระหว่างแต่ละวัน?
ค่า eGFR อาจแปรผันตามภาวะของร่างกาย เช่น ภาวะขาดน้ำ ยาที่ใช้ หรือการติดเชื้อ จึงควรตรวจซ้ำในช่วงเวลาที่เหมาะสมเพื่อความแม่นยำ
Q7 : หากไม่มีอาการควรตรวจ eGFR หรือไม่?
ควรตรวจค่ะ โดยเฉพาะถ้าอยู่ในกลุ่มเสี่ยง เช่น เป็นเบาหวาน ความดันสูง หรือมีประวัติโรคไตในครอบครัว เพราะโรคไตเรื้อรังระยะแรกมักไม่มีอาการ
Q8 : ค่า eGFR ใช้ในการตัดสินใจเรื่องการฟอกไตหรือไม่?
ใช่ค่ะ ในผู้ป่วยไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย (eGFR <15) แพทย์จะใช้ค่านี้ประกอบการตัดสินใจเรื่องการฟอกไตหรือการปลูกถ่ายไต
Q9 : ค่า eGFR ต่ำแต่ไม่มีอาการ ต้องรักษาไหม?
ควรรักษาและติดตามกับแพทย์ค่ะ เพราะโรคไตมักดำเนินไปอย่างช้า ๆ หากเริ่มดูแลเร็วจะชะลอความเสื่อมได้มาก
Q10 : การตั้งครรภ์ส่งผลต่อค่า eGFR หรือไม่?
ส่งผลได้เล็กน้อยค่ะ โดยทั่วไปผู้หญิงตั้งครรภ์จะมีค่า eGFR เพิ่มขึ้นเล็กน้อยตามการทำงานของไตที่มากขึ้นในช่วงตั้งครรภ์
สรุป ตรวจ eGFR รู้ก่อน รักษาทัน ป้องกันไตพัง
ค่า eGFR คือ ด่านแรกของการรู้เท่าทันโรคไต ซึ่งสามารถช่วยชีวิตได้หากตรวจเจอเร็ว ยิ่งรู้เร็ว ยิ่งชะลอไตเสื่อมได้ทันเวลา
หากคุณหรือคนใกล้ชิดมีความเสี่ยงโรคไต อย่ารอให้มีอาการค่ะ ลองเข้ารับการตรวจสุขภาพ และใช้สิทธิการรักษาที่มีอยู่ให้คุ้มที่สุด
- สิทธิบัตรทองดูแลไตเรื้อรัง ฟรี คลิกดูรายละเอียด
- สิทธิประกันสังคมรักษาไตเรื้อรัง คลิกดูรายละเอียด
